Real news for a fake world…

Lieve mensen, waar u op dit moment ook bent of vanwaar u ook kijkt, ja, mensen van God,

Real news for a fake world. Dat is de titel die ik aan deze kerstnachtdienst heb meegegeven. Real news for a fake world! Zo wil ik het kerstverhaal vanavond met u lezen. Want als er iets “echt” is in dan is het wel de geboorte van een kind in een wereld. Ja de geboorte van een kind in een wereld  “nep” is. Dat klinkt natuurlijk als een boute uitspraak en zo bedoel ik het ook, een beetje provocerend zelfs, maar dat kan voor een keertje geen kwaad. Ik denk ook niet dat u schrikt, want u hebt vanavond welbewust afgestemd op deze dienst, u kijkt niet op van de geboorte van Jezus als “echt” nieuws, toch? Tegelijkertijd weet ik ook dat een heleboel mensen dat helemaal niet zo zien. Voor hen geldt juist: als er nou één verhaal is dat nep is dan is het toch wel die geboorte van een God in de gedaante van een kind. Misschien dat mensen dat niet zo hardop zeggen, maar ze denken het wel. Voor hen hoort dat oude verhaal bij de mythen uit een ver verleden, mythen waar je met je moderne verstand geen geloof meer aan kunt hechten. Ja, hooguit is het een mooi en een nostalgisch verhaal, goed voor koude winteravonden, maar verder moet je je er vooral niet teveel aan gelegen laten liggen. Ik zei al: u hebt daar vast geen last van, u hebt immers afgestemd op deze dienst, voor u is de geboorte van Jezus “echt” nieuw… toch? Hoe dan ook: veel moeilijker zal het voor u zijn dat ik deze wereld een fake-wereld noem, een nepwereld. Of je nu gelooft of niet, ik denk dat vrijwel iedereen bij deze uitspraak begint te sputteren. Hoezo is onze wereld een nep-wereld? Is onze wereld dan niet echt? Nee, ik bedoel met die uitspraak niet te zeggen dat we in een droomwereld leven, een schijnwereld. Als u tegen iemand die naast u zit zou zeggen: knijp eens even in mijn arm om te zien of dit wel echt is, dan verzeker ik u dat u daarna heus wel au roept. In die zin is onze wereld geen fake, geen nep. Maar geldt dat ook voor hoe wij met elkaar omgaan? Is dat wel echt? Wat laten we in deze wereld eigenlijk aan elkaar zien: laten we werkelijk aan elkaar zien wie we zijn of zetten we een masker op? Durven wij in onze wereld kwetsbaar te zijn of laten we vooral aan elkaar zien wat we willen laten zien, het gewenste plaatje. Is onze wereld niet één grote maskerade, een fake-wereld dus? Ik weet je kunt op die uitspraak een heleboel afdingen, maar als we het voor nu eens even laten staan dan helpt ons dat misschien om wat dichter bij de betekenis van kerst te komen, ja, misschien helpt het ons wel om onze maskers te laten vallen.

Real news voor een fake wereld dus. Dat woord fake is min of meer geïntroduceerd door Donald Trump tijdens zijn installatie als president. Met dit woord haalde hij destijds hard uit naar de pers die naar zijn mening de waarheid alleen maar verdraaide. Het was volgens hem allemaal nep-nieuws. Waar dat toe geleid heeft, hebben we gezien. Na vier jaar presidentschap zijn de mensen onderling alleen maar nog verder verdeeld. Niemand vertrouwt elkaar nog. De uitslagen van de verkiezingen worden ondanks dat waarnemers zeggen dat alles keurig is verlopen voortdurend in twijfel getrokken. Het is volgens de voorstanders van Trump allemaal fake, nep, één groot complot tegen  de president. Maar ook bij ons is het woord fake en fake-news gemeengoed geworden. De afgelopen maanden was het regelmatig te horen tijdens de tweede golf van de corona-crisis. Anders dan tijdens de eerste golf in het voorjaar, toen we elkaar nog veel meer hielpen en opzochten om de eenzaamheid te bestrijden staan er nu ineens groepen van mensen op die het allemaal maar “waanzin” vinden. De maatregelen van de overheid zijn in hun ogen buiten proportie en houden geen rekening met de “waarheid”. Die waarheid is volgens hen dat het virus lang niet zo gevaarlijk is is als dat de overheid ons wil doen geloven. Het zou te vergelijken zijn met een onschuldig griepje en niet meer dan dat. Nee, wat de overheid en onderzoeksinstantie zoals het RIVM zeggen, is  allemaal maar gelogen, nep, fake dus. En ook deze mensen zien achter dit alles een complot, een complot om ons bewust te misleiden. Achter dat woord fake gaat dus eigenlijk een gebrek aan vertrouwen schuil. De krant schrijft een bericht, iemand vertelt iets en je zegt dat het fake is, nep. Eigenlijk vertrouw je daarmee de boodschappers achter deze berichten niet, eigenlijk zeg je dat ze hun ware gezicht niet laten zien, dat ze maskers dragen en ten diepste iets anders willen. 

Als ik zo terug kijk naar onze wereld dan vraag ik me af wat er toch in hemelsnaam met ons is gebeurd? Waarom vertrouwen we elkaar niet meer? Waarom komt de echte waarheid niet meer boven tafel? Zou het komen door de angst die we ervaren? Ik denk het eigenlijk wel, want onze wereld is uitermate complex en er is veel in onze wereld aan de hand. Lange tijd ging alles alleen maar goed. We waren bezig met mooie toekomstplannen, werkten aan onze carrières en streefden materieel gezien naar meer en beter. En dat leek ook allemaal te lukken, maar kennelijk, zo hebben we nu ervaren, is de wereld heel wat minder maakbaar dan we dachten en kan er ons van alles boven het hoofd hangen waar we ten diepste geen invloed op hebben. Maar ergens willen we die pijn en die angst niet laten zien en dus zetten we maskers op waar achter we dat verbergen. En die maskers zijn nu zijn fake, dat zijn we niet. Kunnen we anders? Ik ben bang van niet, want de gewoonte om maskers op te zetten is sterk, het wordt ons ook zo geleerd. Al heel vroeg leren we dat we onszelf van onze beste kant moeten laten zien. Dat is ook wat de maatschappij inmiddels van ons verwacht. Je moet tevoorschijn komen met stralende cv’s, mooie opgepimpte face-bookpagina’s, een perfect uiterlijk enz. Dat we ook een andere kant hebben, dat we kwetsbaar zijn, klein en bang laten we niet zien. Dat begint al heel eenvoudig als iemand ons vraagt: hoe gaat het me je? Hoe vaak spreken we dan de waarheid niet, zeggen we eerder wat gewenst is: ach, het gaat wel. Hoeveel ouderen durven hun verdriet te laten zien aan hun kinderen. Hoe vaak hoor ik niet op huisbezoek: ach, daar wil ik mijn kinderen niet mee belasten. Ook dan zetten we in feite een masker op en durven we niet kwetsbaar te zijn, want dat hoort niet. En als iemand een keer wel z’n zwakheden laat zien, dan wuiven we die zo snel mogelijk weg. Ik las een verhaal van iemand die op face-book vertelde dat hij niet in staat was om te solliciteren. Hij voelde zich depressief. Hij was één van de weinigen die dat openlijk durfde te delen met anderen, maar wat denk je dat de reacties waren: heel veel opmerkingen in de trant van: wat goed dat je dit deelt, heel veel hartjes, maar ook plaatjes van spierballen. Eigenlijk was heel de teneur van die reacties: goed dat je het deelt, maar het gaat over, je kunt het, kom op, sterkte. Gewoon uithouden bij de kwetsbaarheid van die ander, zonder bemoedigende woorden was er niet bij. Nee, we vinden niet makkelijk als een ander z’n masker laat zakken, laat staan dat we dat zelf durven. En dus leven wij in een wereld die fake is, een wereld die nep is, waarin we ons allemaal anders gedragen dan wie we ten diepste zijn. Ik kan daar voor mezelf ook een mooi voorbeeld van geven. Ik hou nu wel deze kerstpreek, maar u hebt geen idee hoe die stand is gekomen. Want u hoort is een mooi afgerond verhaal. Misschien dat u dat later ook zegt: de dominee heeft het mooi verteld, maar de waarheid is dat het voor mij altijd weer een bezoeking is. Ik begin dan aan het schrijven van de preek met de gedachten: ik kan dit helemaal niet, wat moet ik nou zeggen, wie ben ik dat ik de mensen wat zou kunnen meegeven, was ik maar nooit dominee geworden. Pas als ik op het punt kom dat ik dat van me af kan schudden en bij mezelf kan blijven, dat ik ergens letterlijk kan zeggen, God zegene de greep, dit is wat het is, dan wil het weer…, maar dat is niet wat u ziet. Kortom we leven in een fake wereld. En juist in die wereld hebben we te maken met real nieuws van de geboorte van een God in de gedaante van een kind. Het leuke van het woord real in het engels is dat het in de eerste plaats betekent “echt”, in de zin van echt gebeurd, maar ook echt in de zin van waarachtig. En om dat laatste gaat het mij. De geboorte van een kind dat waarachtig is. Een kind dat puur is. Een kind dat nog geen maskers draagt, dat is wie het is. Dat kind nu wordt geboren in onze wereld. Of eigenlijk zou je moeten zeggen dat het kind naast onze wereld geboren wordt, als een tegenreactie tegen onze manier van doen. Hoe ik daar op kom? U kent allemaal het kerstverhaal. En ik denk dat u het allemaal kent in de versie van de volle herberg. Maria en Jozef waren op reis en ze konden nergens terecht, want alles zat vol. Dat beeld zit zo sterk in ons hoofd dat u dat waarschijnlijk zo straks ook gehoord hebt, terwijl het er toch echt niet staat. Wat er staat is dit: Maria wikkelde hem in een doek en legde hem in een voederbak omdat er voor hem geen plaats was in het nachtverblijf van de stad. Inderdaad, zou je kunnen denken dat het nachtverblijf, de herberg vol was, maar dat staat er niet. In de Griekse tekst staat er eigenlijk dit: omdat het nachtverblijf van de stad voor hen de plaats niet was…, met andere woorden het kind voelt zich niet thuis in die fake-wereld die wij met elkaar gemaakt hebben. Daar wil God niet geboren worden, dat is voor hem niet de plaats. De plaats waar God wel geboren wil worden is daar waar mensen geen maskers meer dragen, waar mensen kwetsbaar durven zijn, bij de marginalen, herders, zij die geen maskers meer dragen omdat ze gewoon niets meer te verliezen hebben. Lucas heeft die gedachte verwoord in een prachtig verhaal, voor mij, een “echt” verhaal dus, “echt” in de zin van waarachtig. Dit is de God die wij vannacht te zien krijgen. Geen god van de machten, van de krachten, van de spierballen, maar een God die dat alles aflegt en volstrekt hulpeloos en naakt ter wereld komt. Wat een contrast is dat met onze wereld: real news for a fake world, waarachtigheid die geboren wordt in een nep wereld.

Lieve mensen, ik hoop dat ik u vannacht duidelijk gemaakt heb dat het kerstverhaal niet een verhaal is dat geschikt is om eens gezellig te lezen op een koude winteravond. Nee, dit verhaal heeft een explosieve boodschap, het is een aanklacht tegen onze manier van doen en leven en tegelijkertijd ook een oproep, een oproep om te zijn zoals hij. Van dit kind dat geboren wordt, wordt gezegd dat het onze redder zal zijn. Redder, inderdaad, redder, want dit kind heeft het vermogen om ons te redden van wie we niet zijn. Dit kind heeft het vermogen om ons terug te brengen bij ons diepste zelf. Ja, dit kind toont ons God in onszelf. Ik hoop dat dit goddelijke kind ook in u geboren wordt…, dat we het aandurven om te zijn wie we zijn, want dat zal de redding zijn voor ons zelf en vandaar uit ook de wereld. Ja als God in ons verschijnt in al zijn kwetsbaarheid, als wij onze maskers laten vallen, dan zal er in deze wereld vrede, recht en gerechtigheid bloeien, als een roos uit barre grond. Amen.